Όταν ο οδοντίατρος σταματά να εμπιστεύεται την ομάδα του

Όταν ο οδοντίατρος σταματά να εμπιστεύεται την ομάδα του

11 Νοεμβρίου 2026

Της Μαρίας Αντωνιάδου

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οδοντιατρικής Επαγγελματικής Πρακτικής

Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Οδοντίατρος | Πανεπιστημιακός | Ερευνήτρια | Συγγραφέας | Ακαδημαϊκή και Επιστημονική Υπεύθυνη Προγραμμάτων Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης

 

Η Τρίτη που άλλαξαν όλα

Τρίτη απόγευμα, πρόγραμμα γεμάτο. Ο ασθενής των 18:00 κάθεται στην έδρα, αλλά το εργαστήριο δεν έχει στείλει την εργασία. Κανείς δεν το επιβεβαίωσε το πρωί. Η βοηθός το ήξερε από τις 14:00, αλλά «δεν ήθελε να ενοχλήσει».

Ο οδοντίατρος ζητά συγγνώμη, κλείνει νέο ραντεβού και φεύγει εκνευρισμένος. Στο αυτοκίνητο σκέφτεται: «Αν δεν τα κοιτάζω όλα εγώ, κάτι θα ξεφύγει».

Η σκέψη μοιάζει λογική, ακόμη και υπεύθυνη. Από την επόμενη μέρα ελέγχει ο ίδιος κάθε επιβεβαίωση εργαστηρίου, κάθε τηλεφωνική υπενθύμιση, κάθε παραγγελία υλικών. Δεν το αποφασίζει συνειδητά. Απλώς σταδιακά παύει να ηγείται της ομάδας του και αρχίζει να την επιτηρεί.

Το σενάριο είναι οδοντιατρικό, το μοτίβο όμως είναι οικουμενικό. Το ίδιο συμβαίνει στον CEO μιας εταιρείας, στον διευθυντή ενός τμήματος νοσοκομείου, στον ιδιοκτήτη ενός εστιατορίου. Το κείμενο αυτό εμπνέεται από το επεισόδιο #06 του newsletter της Καλλιόπης Γκόρη, MSc, PCC, «Όταν σταματάς να εμπιστεύεσαι την ομάδα σου», και το μεταφέρει στον κόσμο του οδοντιατρείου και της μεγάλης κλινικής.

Ο κύκλος που τροφοδοτεί τον εαυτό του

Οι Jean-François Manzoni και Jean-Louis Barsoux μελέτησαν για χρόνια σχέσεις προϊσταμένων και υφισταμένων και περιέγραψαν αυτό που ονόμασαν «σύνδρομο της προδιαγεγραμμένης αποτυχίας» (Manzoni & Barsoux, 1998). Η αλυσίδα είναι απλή και γι' αυτό επικίνδυνη:

  1. Ένα λάθος γεννά αμφιβολία στον επικεφαλής.
  2. Η αμφιβολία γίνεται στενότερος έλεγχος: περισσότερες αναφορές, λιγότερη αυτονομία, συνεχή follow-up.
  3. Ο εργαζόμενος αντιλαμβάνεται τη μειωμένη εμπιστοσύνη, αρχίζει να αμφιβάλλει για τον εαυτό του και σταματά να παίρνει πρωτοβουλίες.
  4. Ο επικεφαλής βλέπει λιγότερη πρωτοβουλία και τη διαβάζει ως απόδειξη ότι είχε δίκιο. Ο έλεγχος σφίγγει ακόμη περισσότερο.

Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι το σύνδρομο δεν αφορά μόνο τον «κακό προϊστάμενο». Ακόμη και σεβαστοί ηγέτες εμπλέκονται σε αυτό, γιατί ο μηχανισμός αυτοεπιβεβαιώνεται και κρύβει τον ρόλο του ίδιου του ηγέτη.

Το κόστος είναι πολλαπλό. Οι εργαζόμενοι παύουν να προτείνουν ιδέες και να ζητούν βοήθεια, το ομαδικό πνεύμα φθίνει και οι καλοί εργαζόμενοι υπερφορτώνονται (Manzoni & Barsoux, 1998). Αυτό που ξεκίνησε ως ανάγκη για ασφάλεια καταλήγει να διαβρώνει το πιο πολύτιμο αγαθό μιας ομάδας: την ανάληψη ευθύνης.

Τι μας λέει η έρευνα

Η εμπιστοσύνη δεν είναι «μαλακή» δεξιότητα. Είναι μετρήσιμος παράγοντας απόδοσης, με τεκμηρίωση δεκαετιών.

Τι είναι εμπιστοσύνη. Οι Mayer, Davis και Schoorman την όρισαν ως την προθυμία να γίνεις ευάλωτος στις ενέργειες ενός άλλου, χωρίς να μπορείς να τον ελέγξεις ή να τον παρακολουθείς (Mayer, Davis & Schoorman, 1995). Τη στηρίζουν τρεις αντιλήψεις για τον άλλον: ικανότητα, καλοπροαίρετη πρόθεση και ακεραιότητα. Με άλλα λόγια, ο ορισμός της εμπιστοσύνης είναι το αντίθετο του μικροελέγχου.

Η εμπιστοσύνη στον άμεσο προϊστάμενο μετράει περισσότερο. Η μετα-ανάλυση των Dirks και Ferrin συγκέντρωσε 106 δείγματα και έδειξε ότι η εμπιστοσύνη στην ηγεσία συνδέεται με απόδοση, δέσμευση και πρόθεση παραμονής. Ο άμεσος προϊστάμενος αναδείχθηκε ιδιαίτερα σημαντικός (Dirks & Ferrin, 2002). Στο οδοντιατρείο, ο άμεσος προϊστάμενος είναι συνήθως ο ίδιος ο οδοντίατρος.

Ψυχολογική ασφάλεια. Η Amy Edmondson μελέτησε 51 ομάδες και βρήκε ότι η κοινή πεποίθηση πως η ομάδα είναι ασφαλής για διαπροσωπικό ρίσκο συνδέεται με μαθησιακή συμπεριφορά, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε καλύτερη απόδοση (Edmondson, 1999). Σε καρδιοχειρουργικές ομάδες, οι πιο αποτελεσματικοί επικεφαλής μείωναν τις ανησυχίες για ιεραρχία και ενθάρρυναν τα μέλη να μιλούν (Edmondson, 2003). Στην ίδια λογική, το Project Aristotle της Google ανέδειξε την ψυχολογική ασφάλεια ως βασική δυναμική αποτελεσματικών ομάδων, μαζί με την αξιοπιστία, τη σαφήνεια ρόλων, το νόημα και τον αντίκτυπο (Google re:Work).

Τα νούμερα της εμπιστοσύνης. Ο νευροοικονομολόγος Paul Zak συνέκρινε οργανισμούς υψηλής και χαμηλής εμπιστοσύνης. Στους πρώτους, οι εργαζόμενοι ανέφεραν 74% λιγότερο στρες, 50% υψηλότερη παραγωγικότητα και 40% λιγότερη επαγγελματική εξουθένωση (Zak, 2017). Το συμπέρασμά του: οι εταιρείες υψηλής εμπιστοσύνης κρατούν τους ανθρώπους υπόλογους χωρίς να τους μικροελέγχουν.

Ο ηγέτης κάνει τη διαφορά. Σύμφωνα με την Gallup, οι προϊστάμενοι εξηγούν τουλάχιστον το 70% της διακύμανσης στη δέσμευση των εργαζομένων. Η ατμόσφαιρα μιας ομάδας ξεκινά, σε μεγάλο βαθμό, από τον άνθρωπο που την οδηγεί.

Πώς φαίνεται στο οδοντιατρείο και στη μεγάλη κλινική

Η οδοντιατρική ομάδα δουλεύει σε μικρό χώρο, με στενή αλληλεξάρτηση και συνεχή πίεση χρόνου. Γι' αυτό η ψυχολογική ασφάλεια είναι εδώ ταυτόχρονα πιο σημαντική και πιο εύθραυστη (SOHP, 2026). Επιπλέον, οι οδοντίατροι εκπαιδεύονται εκτενώς κλινικά, αλλά σπάνια λαμβάνουν συστηματική εκπαίδευση σε επικοινωνία και διαχείριση συγκρούσεων.

Στο μικρό οδοντιατρείο ο κύκλος του ελέγχου έχει συγκεκριμένα σημάδια:

  • Ο οδοντίατρος απαντά ο ίδιος στο τηλέφωνο «για να γίνει σωστά», ενώ η γραμματεία κάθεται.
  • Η βοηθός δεν ετοιμάζει πια το set μόνη της. Περιμένει οδηγίες για κάθε περιστατικό.
  • Οι παραγγελίες υλικών περνούν όλες από τον ιδιοκτήτη, ακόμη και τα γάντια.
  • Κανείς δεν λέει «κάτι δεν μου φαίνεται σωστό» κατά τη διάρκεια μιας πράξης.
  • Ο οδοντίατρος φεύγει τελευταίος, κουρασμένος, πεπεισμένος ότι «χωρίς εμένα δεν βγαίνει».

Στη μεγάλη κλινική το ίδιο μοτίβο απλώνεται σε επίπεδα:

  • Ο ιδιοκτήτης ή ο κλινικός διευθυντής ζητά καθημερινά αναλυτικά reports από τον practice manager και ξαναελέγχει αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί.
  • Οι συνεργάτες οδοντίατροι δεν παίρνουν θεραπευτικές αποφάσεις χωρίς έγκριση, ακόμη και σε απλά περιστατικά.
  • Οι συσκέψεις πολλαπλασιάζονται, ενώ οι πρωτοβουλίες λιγοστεύουν.
  • Τα στελέχη μαθαίνουν να «προστατεύονται» με περισσότερη αναφορά και λιγότερη δράση.
  • Οι ικανότεροι φεύγουν πρώτοι, γιατί είναι αυτοί που έχουν τις περισσότερες επιλογές.

Το κόστος δεν είναι μόνο οργανωσιακό. Πρόσφατη έρευνα σε όλο το εργατικό δυναμικό της οδοντιατρικής στο Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε σημαντικό ποσοστό ψυχολογικής δυσφορίας, εξουθένωσης και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας σε όλα τα μέλη της ομάδας. Ένα περιβάλλον συνεχούς επιτήρησης προσθέτει βάρος σε ανθρώπους που ήδη δουλεύουν υπό πίεση. Και όταν η ομάδα σωπαίνει, ο πρώτος που το πληρώνει είναι ο ασθενής: ένα λάθος που κανείς δεν τόλμησε να επισημάνει.

Το θέμα αναλύεται εκτενώς, με πρακτικά εργαλεία για την οδοντιατρική πράξη, στο βιβλίο «365 Ημέρες Οδοντιατρικού Μάνατζμεντ», Τόμος Β΄: Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού και Επικοινωνία στο Οδοντιατρείο (Αντωνιάδου, 2026).

Το δύσκολο ερώτημα: ικανότητα ή χώρος;

Όταν ένας επικεφαλής λέει «δεν μπορώ να βασιστώ πάνω τους», χρειάζεται να κάνει μια τίμια διάκριση. Δεν μπορούν πραγματικά να ανταποκριθούν; Ή έχω πάψει εγώ να τους δίνω τον χώρο να ανταποκριθούν;

Και οι δύο απαντήσεις είναι πιθανές. Το λάθος είναι να υποθέσουμε την πρώτη χωρίς να εξετάσουμε τη δεύτερη. Μερικές ερωτήσεις αυτοελέγχου βοηθούν:

  • Έχω εξηγήσει με σαφήνεια τι σημαίνει «σωστά» για αυτή την εργασία; Υπάρχει γραπτό πρωτόκολλο;
  • Έχει ο άνθρωπος την εκπαίδευση, τα εργαλεία και τον χρόνο που απαιτεί η εργασία;
  • Πώς αντέδρασα την τελευταία φορά που κάποιος μου έφερε ένα πρόβλημα ή ένα λάθος;
  • Ελέγχω επειδή τα δεδομένα το απαιτούν ή επειδή με καθησυχάζει εμένα;
  • Αν αυτός ο άνθρωπος δούλευε σε άλλο οδοντιατρείο, θα ήταν «αδύναμος» και εκεί;

Το μοντέλο των Mayer και συνεργατών δίνει μια χρήσιμη οπτική: η εμπιστοσύνη αφορά συγκεκριμένο τομέα. Κάποιος μπορεί να είναι εξαιρετικός στη φροντίδα του ασθενούς και αδύναμος στην οργάνωση του προγράμματος. Η απάντηση τότε είναι στοχευμένη εκπαίδευση σε αυτό το σημείο, όχι γενικευμένος έλεγχος παντού.

Αν, μετά από τίμια αξιολόγηση, το πρόβλημα είναι πράγματι ικανότητας, η λύση είναι ανάπτυξη, ανακατανομή ρόλου ή, τελικά, μια καθαρή απόφαση. Ο χρόνιος μικροέλεγχος δεν είναι καμία από αυτές. Απλώς αναβάλλει την απόφαση και εξαντλεί και τις δύο πλευρές.

Επτά βήματα για να ξαναχτίσετε την εμπιστοσύνη

  1. Ονομάστε τον κύκλο. Οι Manzoni και Barsoux προτείνουν μια ανοιχτή συζήτηση με τον εργαζόμενο για τη δυναμική που έχει δημιουργηθεί, και την αποδοχή από τον επικεφαλής του δικού του μεριδίου ευθύνης (Manzoni & Barsoux, 1998).
  2. Δείτε το λάθος ως σύστημα, όχι ως χαρακτήρα. Μετά το «χαμένο εργαστηριακό», ρωτήστε «πού έσπασε η διαδικασία;» και όχι «ποιος φταίει;». Ένα απλό checklist επιβεβαίωσης την παραμονή λύνει περισσότερα από έναν ακόμη έλεγχο του ιδιοκτήτη.
  3. Συμφωνήστε τι είναι «σωστό». Γραπτά πρωτόκολλα για επαναλαμβανόμενες εργασίες (αποστείρωση, υπενθυμίσεις, παραγγελίες) αντικαθιστούν τον προσωπικό έλεγχο με κοινό μέτρο. Η σαφήνεια ρόλων είναι από τις βασικές δυναμικές αποτελεσματικών ομάδων (Google re:Work).
  4. Αναθέστε σταδιακά, με σημεία ελέγχου. Η αυτονομία δεν είναι εγκατάλειψη. Ορίστε από κοινού πότε θα γίνει η επόμενη ενημέρωση και ποιες αποφάσεις παίρνει μόνος του ο άλλος.
  5. Ανταμείψτε όποιον μιλάει. Ένα «καλά που το είπες» μπροστά στην ομάδα, όταν κάποιος επισημαίνει πρόβλημα, χτίζει περισσότερη ασφάλεια από κάθε εκπαιδευτικό σεμινάριο (Spear Education, 2021).
  6. Παραδεχτείτε τα δικά σας λάθη και ζητήστε βοήθεια. Ο Zak διαπίστωσε ότι οι ηγέτες που ζητούν βοήθεια εμπνέουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, όχι λιγότερη (Zak, 2017).
  7. Μετρήστε την ατμόσφαιρα. Ρωτήστε την ομάδα, ανώνυμα αν χρειάζεται, τι θα βελτίωνε την αίσθηση ασφάλειας στο ιατρείο, και δείξτε ότι αλλάζετε κάτι με βάση τις απαντήσεις.

Στη μεγάλη κλινική, τα ίδια βήματα εφαρμόζονται σε κάθε επίπεδο. Ο ιδιοκτήτης εμπιστεύεται τον practice manager και τους κλινικούς υπεύθυνους, εκείνοι εμπιστεύονται τις ομάδες τους. Αν ο έλεγχος σφίξει στην κορυφή, θα σφίξει και σε κάθε επίπεδο από κάτω.

Αντί επιλόγου

Η εμπιστοσύνη δοκιμάζεται τη μέρα που κάτι πάει στραβά. Τότε φαίνεται αν ο επικεφαλής θα ρωτήσει «τι μάθαμε;» ή «ποιος φταίει;».

Ο έλεγχος δίνει μια άμεση αίσθηση ασφάλειας. Η εμπιστοσύνη χτίζει κάτι πιο ανθεκτικό: μια ομάδα που βλέπει τα προβλήματα πριν τα δει ο ηγέτης και τα λύνει πριν φτάσουν στον ασθενή.

Η ερώτηση για αυτή την εβδομάδα είναι απλή. Ποια εργασία κρατάτε ακόμη για τον εαυτό σας, ενώ κάποιος στην ομάδα σας θα μπορούσε να την κάνει, αν του δίνατε τον χώρο;

Βιβλιογραφία

  1. Αντωνιάδου, Μ. (χ.χ.). 365 Ημέρες Οδοντιατρικού Μάνατζμεντ, Τόμος Α΄: Ηγεσία, Στρατηγική και Θεσμικό Πλαίσιο στην Οδοντιατρική Πράξη. Αθήνα: Εκδόσεις Τσότρας.
  2. Αντωνιάδου, Μ. (2026). 365 Ημέρες Οδοντιατρικού Μάνατζμεντ, Τόμος Β΄: Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού και Επικοινωνία στο Οδοντιατρείο. Αθήνα: Εκδόσεις Τσότρας. ISBN 978-618-217-124-0.
  3. Beck, R., & Harter, J. (2015). Managers account for 70% of variance in employee engagement. Gallup Business Journal. news.gallup.com
  4. Dirks, K. T., & Ferrin, D. L. (2002). Trust in leadership: Meta-analytic findings and implications for research and practice. Journal of Applied Psychology, 87(4), 611–628. https://doi.org/10.1037/0021-9010.87.4.611
  5. Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999
  6. Edmondson, A. C. (2003). Speaking up in the operating room: How team leaders promote learning in interdisciplinary action teams. Journal of Management Studies, 40(6), 1419–1452. https://doi.org/10.1111/1467-6486.00386
  7. Γκόρη, Κ. (2026). Episode #06: Όταν σταματάς να εμπιστεύεσαι την ομάδα σου. Newsletter στο LinkedIn.
  8. Google re:Work. (2015). Guide: Understand team effectiveness. rework.withgoogle.com
  9. Harter, J., & Adkins, A. (2015). Employees want a lot more from their managers. Gallup Workplace. gallup.com
  10. Manzoni, J.-F., & Barsoux, J.-L. (1998). The set-up-to-fail syndrome. Harvard Business Review, 76(2), 101–113. PDF
  11. Manzoni, J.-F., & Barsoux, J.-L. (2002). The Set-Up-to-Fail Syndrome: How Good Managers Cause Great People to Fail. Harvard Business School Press. INSEAD
  12. Mayer, R. C., Davis, J. H., & Schoorman, F. D. (1995). An integrative model of organizational trust. Academy of Management Review, 20(3), 709–734. https://doi.org/10.5465/amr.1995.9508080335
  13. Mitrani, R. (2021). 12 things dentists say that undermine team psychological safety—and what to say instead. Spear Education. speareducation.com
  14. Society for Occupational Health Psychology (2026). Psychological safety in dentistry: The overlooked key to team performance and patient care. sohp-online.org
  15. UK Dental Team Mental Health Research and Implementation Group (2025). Mental health of the UK dental workforce. British Dental Journal (PMC). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12334352
  16. Zak, P. J. (2017). The neuroscience of trust. Harvard Business Review, 95(1), 84–90. hbr.org
  17. Zak, P. J. (2018). The neuroscience of high-trust organizations. Consulting Psychology Journal, 70(1), 45–58. https://doi.org/10.1037/cpb0000076

 

📢 Επερχόμενη Εκπαιδευτική Δράση | Ημερίδα Βοηθών Οδοντιατρείου 2027

Η αποτελεσματική οδοντιατρική φροντίδα είναι υπόθεση ομάδας! Το Σάββατο 20 Μαρτίου 2027, η Ημερίδα Βοηθών Οδοντιατρείου «Endo–Perio Assist 360°» έρχεται να αναδείξει τον ουσιαστικό ρόλο των βοηθών στην ενδοδοντική και περιοδοντική θεραπεία, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την καθημερινή κλινική πράξη. Μια εξειδικευμένη εκπαιδευτική συνάντηση για όσους πιστεύουν ότι η ποιότητα, η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα στο σύγχρονο οδοντιατρείο χτίζονται μέσα από τη γνώση, τη συνεργασία και τη συνεχή εξέλιξη ολόκληρης της οδοντιατρικής ομάδας.

👉 Δείτε το πρόγραμμα και τις πληροφορίες συμμετοχής