Μπορεί η φυσική άσκηση να προστατεύσει τον οδοντίατρο από τις συνέπειες του επαγγέλματος;

23 Aυγούστου 2026

Της Μαρίας Αντωνιάδου

Οδοντίατρος | Πανεπιστημιακός | Ερευνήτρια | Συγγραφέας | Ακαδημαϊκή και Επιστημονική Υπεύθυνη Προγραμμάτων Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης

Μπορεί η φυσική άσκηση να προστατεύσει τον οδοντίατρο από τις συνέπειες του επαγγέλματος;

Η οδοντιατρική είναι ένα επάγγελμα ακρίβειας.

Για ώρες, ο οδοντίατρος εργάζεται σε ένα εξαιρετικά περιορισμένο πεδίο, διατηρώντας υψηλή συγκέντρωση και συχνά παραμένοντας σε απαιτητικές ή στατικές θέσεις εργασίας.

Ο αυχένας κάμπτεται. Οι ώμοι επιβαρύνονται. Η μέση παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα στην ίδια θέση. Τα χέρια εκτελούν επαναλαμβανόμενες κινήσεις μεγάλης ακρίβειας.

Παράλληλα, το μυαλό διαχειρίζεται ασθενείς, χρόνο, θεραπευτικές αποφάσεις, απρόοπτα, οικονομικές και διοικητικές υποχρεώσεις.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο:

«Πως μπορούμε να θεραπεύουμε αποτελεσματικά τους ασθενείς μας;»

Υπάρχει και ένα δεύτερο:

«Πως μπορούμε να διατηρήσουμε λειτουργικό τον ίδιο τον επαγγελματία για μια ολόκληρη επαγγελματική ζωή;»

Στη συστηματική ανασκόπησή μας, που δημοσιεύθηκε στο Healthcare, εξετάσαμε τον πιθανό ρόλο της φυσικής δραστηριότητας στην ανθεκτικότητα, την υγεία και την επαγγελματική βιωσιμότητα των οδοντιάτρων στο μεταπανδημικό περιβάλλον.

Και η συζήτηση αποδεικνύεται πολύ ευρύτερη από το απλό «η άσκηση κάνει καλό».

Η οδοντιατρική επιβαρύνει το σώμα με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο

Η κλινική οδοντιατρική απαιτεί συχνά παρατεταμένες στατικές στάσεις, επαναλαμβανόμενες κινήσεις και υψηλή οπτικοκινητική ακρίβεια.

Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερο επαγγελματικό φορτίο στο μυοσκελετικό σύστημα.

Αυχένας, ώμοι, πλάτη, οσφυϊκή περιοχή, καρποί και άνω άκρα μπορεί να επιβαρύνονται σε διαφορετικό βαθμό κατά τη διάρκεια μιας επαγγελματικής σταδιοδρομίας.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς η δυσφορία στο τέλος μιας δύσκολης ημέρας.

Όταν τα συμπτώματα γίνονται επίμονα, μπορούν να επηρεάσουν την απόδοση, την ποιότητα ζωής, τις ώρες εργασίας και τελικά ακόμη και τη διάρκεια της επαγγελματικής σταδιοδρομίας.

Έτσι, η σωματική υγεία του οδοντιάτρου μετατρέπεται από προσωπικό θέμα σε ζήτημα επαγγελματικής βιωσιμότητας.

Η εργονομία είναι απαραίτητη. Αλλά αρκεί;

Η εργονομία αποτελεί βασικό πυλώνα πρόληψης.

Η σωστή θέση εργασίας, η κατάλληλη τοποθέτηση του ασθενούς, ο εξοπλισμός, ο φωτισμός, η οργάνωση του χώρου και η τεχνική μπορούν να μειώσουν περιττές καταπονήσεις.

Υπάρχει όμως μια σημαντική διάσταση:

η εργονομία προσαρμόζει την εργασία στο σώμα - η φυσική δραστηριότητα μπορεί να βοηθήσει το σώμα να ανταποκρίνεται καλύτερα στις απαιτήσεις της εργασίας.

Δεν πρόκειται για ανταγωνιστικές στρατηγικές.

Είναι συμπληρωματικές.

Ένα εργονομικά σωστό οδοντιατρείο είναι σημαντικό. Αλλά χρειάζεται και ένας επαγγελματίας με επαρκή μυϊκή λειτουργία, κινητικότητα, φυσική κατάσταση και δυνατότητα αποκατάστασης.

Τι έδειξε η συστηματική ανασκόπηση;

Η διαθέσιμη βιβλιογραφία που εξετάσαμε υποστηρίζει μια γενικά θετική σχέση μεταξύ φυσικής δραστηριότητας και διαφορετικών διαστάσεων της επαγγελματικής υγείας των οδοντιάτρων.

Τα δεδομένα αφορούν κυρίως τρεις αλληλένδετους άξονες:

μυοσκελετική υγεία, ψυχολογική ευζωία και συνολική ποιότητα ζωής.

Η φυσική δραστηριότητα και η άσκηση εμφανίζονται ως δυνητικά σημαντικοί προστατευτικοί παράγοντες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούν από μόνες τους να εξαλείψουν τους επαγγελματικούς κινδύνους της οδοντιατρικής.

Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ίσως ότι η σωματική δραστηριότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως δραστηριότητα ελεύθερου χρόνου.

Για έναν επαγγελματία που χρησιμοποιεί καθημερινά το σώμα του ως εργαλείο εργασίας, μπορεί να αποτελεί μέρος της επαγγελματικής αυτοφροντίδας.

Άσκηση και μυοσκελετικά προβλήματα

Η σχέση είναι ίσως η περισσότερο προφανής.

Η συστηματική φυσική δραστηριότητα μπορεί να συμβάλλει στη μυϊκή ενδυνάμωση, στην κινητικότητα, στη λειτουργική ικανότητα και στη διαχείριση της σωματικής επιβάρυνσης.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε μορφή άσκησης είναι κατάλληλη για οποιοδήποτε μυοσκελετικό πρόβλημα.

Ένας οδοντίατρος με επίμονο αυχενικό ή οσφυϊκό πόνο δεν χρειάζεται απλώς την οδηγία:

«Πήγαινε γυμναστήριο.»

Χρειάζεται κατάλληλη αξιολόγηση και, όταν υπάρχει πρόβλημα, εξατομικευμένη καθοδήγηση από τον αρμόδιο επαγγελματία υγείας.

Η πρόληψη δεν πρέπει να συγχέεται με την αυτοθεραπεία.

Αλλά η άσκηση δεν αφορά μόνο τη μέση και τον αυχένα

Εδώ βρίσκεται ίσως το περισσότερο ενδιαφέρον εύρημα.

Η φυσική δραστηριότητα συνδέεται και με διαστάσεις της ψυχικής ευζωίας.

Το επαγγελματικό stress, η συναισθηματική επιβάρυνση και οι απαιτήσεις της καθημερινής κλινικής πρακτικής δεν αντιμετωπίζονται βέβαια μόνο με άσκηση.

Ωστόσο, η τακτική φυσική δραστηριότητα αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να υποστηρίξουν τη συνολική σωματική και ψυχολογική λειτουργικότητα.

Με άλλα λόγια:

το σώμα και το μυαλό του επαγγελματία δεν λειτουργούν σε διαφορετικά δωμάτια.

Η σωματική κατάσταση επηρεάζει την ψυχολογική ευζωία και το αντίστροφο.

Από την άσκηση στην επαγγελματική ανθεκτικότητα

Ο όρος ανθεκτικότητα-resilience χρησιμοποιείται πολύ συχνά στις επιστήμες υγείας.

Δεν σημαίνει όμως ότι ένας επαγγελματίας πρέπει απλώς να «αντέχει περισσότερο».

Η πραγματική επαγγελματική ανθεκτικότητα αφορά την ικανότητα να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις, να ανακάμπτει από την επιβάρυνση και να διατηρεί τη λειτουργικότητά του στον χρόνο.

Υπό αυτή την έννοια, η φυσική δραστηριότητα μπορεί να αποτελεί ένα από τα στοιχεία ενός ευρύτερου συστήματος επαγγελματικής ανθεκτικότητας.

Όχι το μοναδικό.

Αλλά ένα σημαντικό.

Η πανδημία έκανε το ζήτημα ακόμη πιο ορατό

Η COVID-19 επέφερε σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα των επαγγελματιών υγείας.

Στην οδοντιατρική προστέθηκαν νέες απαιτήσεις ελέγχου λοιμώξεων, αλλαγές στις διαδικασίες, επαγγελματική αβεβαιότητα και αυξημένο ψυχολογικό φορτίο.

Ταυτόχρονα, οι περιορισμοί της πανδημίας επηρέασαν τις καθημερινές συνήθειες φυσικής δραστηριότητας πολλών ανθρώπων.

Το μεταπανδημικό περιβάλλον επομένως ανέδειξε ακόμη περισσότερο μια ερώτηση που υπήρχε ήδη:

Πως δημιουργούμε μια επαγγελματική ζωή που μπορεί να διατηρηθεί για δεκαετίες;

Η φυσική δραστηριότητα ως μέρος της επαγγελματικής βιωσιμότητας

Η έννοια της επαγγελματικής βιωσιμότητας (occupational sustainability) μας καλεί να κοιτάξουμε πέρα από την απόδοση της σημερινής ημέρας.

Δεν αρκεί να μπορεί ένας οδοντίατρος να ολοκληρώσει το σημερινό πρόγραμμα.

Το ερώτημα είναι αν μπορεί να συνεχίσει να εργάζεται με υγεία, λειτουργικότητα και ικανοποίηση για πολλά χρόνια.

Αυτό αλλάζει την οπτική.

Η άσκηση παύει να είναι:

«κάτι καλό που θα κάνω αν μου περισσέψει χρόνος».

Και μπορεί να αρχίσει να αντιμετωπίζεται ως:

επένδυση στη μακροχρόνια επαγγελματική ικανότητα.

Το παράδοξο του χρόνου

Εδώ εμφανίζεται το επιχείρημα που γνωρίζουν σχεδόν όλοι οι πολυάσχολοι επαγγελματίες:

«Δεν έχω χρόνο να γυμναστώ.»

Είναι απολύτως κατανοητό.

Αλλά για έναν επαγγελματία του οποίου η εργασία εξαρτάται από τη σωματική και ψυχική του λειτουργικότητα, ίσως χρειάζεται να αντιστρέψουμε την ερώτηση:

Μπορούμε πραγματικά να μην διαθέτουμε χρόνο για τη διατήρηση του βασικού εργαλείου της εργασίας μας - του ίδιου μας του σώματος;

Δεν χρειάζεται κάθε οδοντίατρος να γίνει αθλητής.

Χρειάζεται όμως η κίνηση να πάψει να θεωρείται προαιρετικό υπόλοιπο της ημέρας.

Δεν αρκεί όμως να πούμε στον οδοντίατρο «γυμνάσου»

Όπως και στο προηγούμενο Research Insight για την επαγγελματική και προσωπική ζωή, υπάρχει κίνδυνος να μεταφέρουμε ολόκληρη την ευθύνη στον ίδιο τον επαγγελματία.

Αν το καθημερινό πρόγραμμα δεν αφήνει ούτε μικρά περιθώρια ανάκαμψης, αν τα ραντεβού οργανώνονται χωρίς διαλείμματα και αν η κουλτούρα της δομής επιβραβεύει τη μόνιμη υπερφόρτωση, η συμβουλή για περισσότερη άσκηση δεν αρκεί.

Η επαγγελματική υγεία χρειάζεται ατομικές και οργανωτικές παρεμβάσεις μαζί.

Φυσική δραστηριότητα.

Εργονομία.

Διαλείμματα.

Οργάνωση του προγράμματος.

Ανάκαμψη.

Ύπνο.

Διαχείριση του stress.

Και μια επαγγελματική κουλτούρα που δεν θεωρεί την εξάντληση απόδειξη αφοσίωσης.

Τι μπορεί να κάνει στην πράξη ένας οδοντίατρος;

Δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα άσκησης που να ταιριάζει σε όλους.

Υπάρχουν όμως ορισμένες αρχές που μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία:

• τακτική φυσική δραστηριότητα αντί για περιστασιακές εξάρσεις άσκησης,
• συνδυασμός αερόβιας δραστηριότητας και μυϊκής ενδυνάμωσης,
• προσοχή στην κινητικότητα και στις περιοχές που επιβαρύνονται περισσότερο από την κλινική εργασία,
• μικρά διαλείμματα κίνησης κατά τη διάρκεια της ημέρας,
• εργονομικός επανασχεδιασμός όπου χρειάζεται,
• και επαγγελματική αξιολόγηση όταν υπάρχει επίμονος πόνος ή λειτουργικός περιορισμός.

Το ζητούμενο δεν είναι η τελειότητα.

Είναι η συνέπεια στον χρόνο.

Από την έρευνα στην πράξη

Η συστηματική ανασκόπηση αναδεικνύει τη φυσική δραστηριότητα ως έναν πολλά υποσχόμενο παράγοντα για την υποστήριξη της μυοσκελετικής υγείας, της ψυχολογικής ευζωίας και της επαγγελματικής ανθεκτικότητας των οδοντιάτρων.

Παράλληλα, η ετερογένεια της διαθέσιμης βιβλιογραφίας και οι περιορισμοί των επιμέρους μελετών σημαίνουν ότι χρειάζεται περισσότερη και υψηλότερης ποιότητας έρευνα για να προσδιοριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις.

Το μήνυμα επομένως δεν είναι:

«Η άσκηση λύνει τα προβλήματα του οδοντιατρικού επαγγέλματος.»

Το μήνυμα είναι περισσότερο ουσιαστικό:

η μακροχρόνια επαγγελματική βιωσιμότητα απαιτεί να φροντίζουμε συστηματικά και τον άνθρωπο που παρέχει τη φροντίδα.

Στην οδοντιατρική επενδύουμε σε τεχνολογία, εξοπλισμό, εκπαίδευση και νέες τεχνικές.

Ίσως χρειάζεται να θυμόμαστε ότι υπάρχει ακόμη ένα επαγγελματικό «εργαλείο» που δεν μπορεί να αντικατασταθεί.

Το σώμα και η λειτουργικότητα του ίδιου του οδοντιάτρου.

Και η φροντίδα τους δεν είναι πολυτέλεια.

Είναι μέρος της επαγγελματικής βιωσιμότητας.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Η δημοσιευμένη εργασία

Kalogerakou, T.; Antoniadou, M.
Enhancing Dentists' Resilience and Occupational Sustainability Through Physical Activity: A Systematic Review in the Post-Pandemic Context.
Healthcare 2025, 13(16), 1985.
DOI: 10.3390/healthcare13161985
PMID: 40868601 | PMCID: PMC12385568

Research Insight No. 5 | Η έρευνα στην πράξη

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος της σειράς Research Insights | Η έρευνα στην πράξη, στην οποία επιλεγμένα ευρήματα από δημοσιευμένες επιστημονικές εργασίες παρουσιάζονται στα ελληνικά, με έμφαση στην πρακτική τους σημασία για τους επαγγελματίες υγείας και τις σύγχρονες δομές παροχής φροντίδας.

Στόχος της σειράς είναι να γεφυρώσει την επιστημονική γνώση με την καθημερινή επαγγελματική πρακτική, μεταφέροντας τα ερευνητικά δεδομένα από τη δημοσίευση στην εφαρμογή.

Σχετικά με τη συγγραφέα

Μαρία Αντωνιάδου
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οδοντιατρικής Επαγγελματικής Πρακτικής, Οδοντιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Το εκπαιδευτικό και ερευνητικό της έργο εστιάζει, μεταξύ άλλων, στην οδοντιατρική επαγγελματική πρακτική, την επαγγελματική ευζωία και ανθεκτικότητα, τη διοίκηση και ποιότητα των υπηρεσιών υγείας, τη βιωσιμότητα και τη δημιουργία επαγγελματικών συνθηκών που υποστηρίζουν τόσο την απόδοση όσο και τη μακροχρόνια υγεία των επαγγελματιών.

Η έρευνα αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν δεν μένει μόνο στη δημοσίευση, αλλά επιστρέφει στην πράξη.

Research Insight No. 5 — Αύγουστος 2026